Osmanlıca çeviri, eski harflerle yazılmış bir metni bugün okunur ve kullanılır hâle getirme işidir. Sık karşılaşılan işler tapu kaydı, nüfus kaydı, miras dosyası ve aile araştırması belgeleridir. Ziya Tercüme bu belgeleri okur, Latin harflerine aktarır ve bugünkü Türkçeyle anlatır. Elinizde dedenizden kalan bir senet, davada sunulacak eski bir kayıt veya ne olduğunu bilmediğiniz bir kâğıt varsa net bir fotoğrafını WhatsApp ya da e-posta ile gönderin.
Osmanlıca ayrı bir yabancı dil değildir. Türkçenin, 1928 harf değişikliğine kadar Arap harfleriyle yazılan ve çok sayıda Arapça ve Farsça kelime taşıyan biçimidir. Bu yüzden iş sıradan bir dil çevirisinden farklı ilerler: Önce yazı çözülür, sonra anlam kurulur.
Osmanlıca tercüme, çevriyazı ve sadeleştirme farkı
Siparişten önce hangi çıktıya ihtiyacınız olduğunu bilmek zaman kazandırır.
| Çıktı | Ne yapılır | Kimin işine yarar |
|---|---|---|
| Çevriyazı | Metin Latin harflerine aktarılır, eski kelimeler aynen kalır | Araştırmacı, avukat, arşiv çalışması |
| Bugünkü Türkçeye çeviri | Metnin anlamı sade Türkçeyle yazılır | Mirasçılar, aile araştırması yapanlar |
| Yabancı dile çeviri | Metin önce okunur, sonra İngilizce veya Arapça gibi başka bir dile çevrilir | Yurt dışında kullanılacak işler |
| Türkçeden Osmanlıcaya yazım | Bugünkü metin eski harflerle yazılır | Kitabe, anı metni, özel baskı |
Bazı dosyalarda çevriyazı ile bugünkü Türkçe birlikte istenir. Böylece okuyan hem özgün ifadeyi hem anlamını görür.
Osmanlıca tapu kayıtları
Eski tapu belgeleri çoğunlukla miras paylaşımı, kadastro, sınır uyuşmazlığı veya tapu davası sırasında gündeme gelir. Eldeki kâğıt bir sened-i hakani olabileceği gibi tapu defterinden çıkarılmış bir kayıt da olabilir. Bu belgelerde malikin adından başka şunlar da okunur:
- Sınırlar: Şarkan, garben, şimalen ve cenuben ifadeleri doğu, batı, kuzey ve güney komşularını gösterir. Komşu tarla sahipleri, yol ve dere gibi işaretler yazılır.
- Ölçüler: Dönüm, evlek ve arşın gibi ölçüler geçer. Eski dönüm bugünkü dönümle her zaman aynı büyüklükte değildir, bu yüzden çeviride belgedeki ölçü korunur.
- Yer adları: Köy, mahalle ve mevki adları sonradan değişmiş olabilir. Eski adı yeniyle eşleştirmek ayrı bir araştırma isteyebilir.
- Arazinin türü: Mülk, miri ve vakıf gibi ifadeler taşınmazın eski hukuki niteliğini anlatır.
Çeviri belgede ne yazdığını aktarır. Eski kaydın bugün hangi hakkı doğurduğu ise hukuki bir sorudur, buna avukat veya mahkeme cevap verir.
Nüfus kayıtları ve soy araştırması
Aile tarihi araştıranların elindeki belgeler genellikle eski nüfus kaydı sureti, nüfus tezkeresi, vukuat kaydı veya askerlik kâğıdıdır. 1934 Soyadı Kanunu'ndan önceki kayıtlarda bugünkü anlamda soyadı yoktur. Kişiler baba adı, lakap, memleket veya meslekle tanınır. Bu yüzden eski kaydı bugünkü soyadınızla aramak sonuç vermeyebilir. Baba adı, köy veya mahalle ve hane numarası gibi ipuçlarını önceden toplamak işi kolaylaştırır.
Rumi ve Hicri tarihler nasıl okunur?
Eski belgelerde iki takvim sık görülür, aynı belgede ikisi birden yazılmış da olabilir.
- Hicri takvim: Ay yılıdır, Miladi yıldan yaklaşık 11 gün kısadır. Aylar Muharrem ile başlar, Zilhicce ile biter. Bu yüzden sabit bir sayı eklenerek Miladi yıl bulunamaz.
- Rumi takvim: Mali takvim de denir. 1840'tan itibaren devlet işlerinde kullanıldı ve yılı Mart ayında başlar. Kabaca bir kontrol için Rumi yıla 584, Ocak ve Şubat tarihlerinde 585 eklenir. Mart 1917'ye kadar gün farkı da hesaba katılır.
| Belgedeki tarih | Takvim | Miladi karşılığı |
|---|---|---|
| 10 Temmuz 1324 | Rumi | 23 Temmuz 1908 |
| 23 Nisan 1336 | Rumi | 23 Nisan 1920 |
| 1 Muharrem 1300 | Hicri | 12 Kasım 1882 |
Yıl sayısı tek başına takvimi söylemez. 1324 Rumi yılı 1908-1909'a, 1324 Hicri yılı 1906-1907'ye denk gelir, farkı ay adı gösterir. Hicri hesapta sonuç bir gün oynayabilir. Rakamlar da bugünkünden farklıdır: ١٣٢٤ yazısı 1324 demektir. Kayıtta yalnız ay ve yıl varsa kesin gün uydurulmaz, o aralık verilir.
Rika, divani, siyakat: Yazı türü işi neden değiştirir?
| Yazı | Nerede görülür | Okuma durumu |
|---|---|---|
| Nesih | Kitap, gazete ve matbu formlar | Görece kolay okunur |
| Rika | Günlük resmî yazışma, dilekçe, nüfus ve tapu kayıtlarındaki el yazısı | Hızlı yazıldığı için harfler birleşir ve yazana göre değişir |
| Divani | Ferman, berat ve saray yazışmaları | Süslü ve iç içe yazılır, uzmanlık ister |
| Siyakat | Mali kayıtlar, tahrir ve vakıf defterleri | Harfler kısaltılır, kendine özgü rakamlar kullanılır, az sayıda kişi okur |
Okunmayan kayıtlar için ne yapıyoruz?
Silinmiş mürekkep, yırtık kenar, rutubet lekesi veya üst üste binmiş mühür okumayı zorlaştırır. Böyle bir yeri tahminle doldurmak belgenin değerini düşürür, bir davada ise sorun çıkarır. Okunamayan kelime çeviride açıkça belirtilir, okunuşu kesin olmayan yer işaretlenir.
Belge net ise ilk değerlendirme fotoğraftan yapılabilir, okuma imkânı belgenin durumuna göre değişir ve teklifte netleşir. Fotoğraf çekerken kâğıdı düz bir zemine koyun, gün ışığında gölgesiz çekin, kenarları kesmeyin. Arka yüzde not veya mühür varsa onu da ekleyin. Elinizde fotokopi varsa aslını bulmaya çalışın, çünkü fotokopide silik kalan bir rakam asılda okunabilir.
Osmanlıca yeminli tercüman ve noter: Onayı kim belirler?
Osmanlıca belge için tek bir kural yoktur, onay ihtiyacını belgeyi isteyen kurum belirler. Aile araştırması için hazırlanan metin çoğu zaman onay istemez. Tapu müdürlüğü, kadastro veya mahkeme için çalışıyorsanız önce o kuruma ya da avukatınıza sorun. Kurum okumayı kendi birimine yaptırabilir, mahkeme bilirkişi görevlendirebilir ya da yeminli tercüman imzası istenebilir.
Noter onayı isteniyorsa şunu bilin: Noterin onayladığı şey tercümanın imzası ve yemin kaydıdır, çevirinin içeriği değildir. Bunun için o noterde yemin kaydı bulunan bir tercüman gerekir. Ziya Tercüme'de Osmanlıca yeminli tercüman vardır ve noter onayı tercümanın yemin kaydının bulunduğu noterden alınır. Bu ihtiyacı işin başında söyleyin, noter adımını teklife ekleyelim. Genel süreç noter onaylı tercüme sayfamızda, dava dosyalarındaki metinler hukuki tercüme sayfamızda anlatılıyor.
Vakfiye, hüccet ve şer'iye kayıtlarında Arapça bölümler, şiirli metinlerde Farsça ifadeler bulunabilir. Bu durumda Arapça veya Farsça bilgisi de gerekir.
Ücret ve süre neye göre belirlenir?
Osmanlıcada kelime sayısı tek başına ölçü değildir. İki satırlık siyakat kaydı, bir sayfalık basılı metinden uzun sürebilir. Teklifi yazı türü, belgenin yıpranma durumu, istenen çıktı, tarih ve yer adı araştırması ile onay ihtiyacı belirler. Bu yüzden belgeyi görmeden rakam söylemiyoruz.
Osmanlıca çeviriye nasıl başlanır?
- Belgenin bütün yüzlerini net fotoğrafla gönderin.
- Neden çevirttiğinizi yazın: Dava, tapu işlemi, miras veya aile araştırması.
- Biliyorsanız kişi, köy ve tarih bilgisini ekleyin, bu ipuçları okumayı kolaylaştırır.
- İstenen çıktıyı ve onay ihtiyacını birlikte netleştirelim, teklifi paylaşalım.
- Teslimi şubeden veya kargoyla yapalım.
Eski belgenin aslı tektir. Aslını kargoya vermeden önce bizimle konuşun. Hazırsanız teklif isteyebilirsiniz.